آخرین محصولات

نقش مشاوره و راهنمایی در رسیدن به اهداف

نقش مشاوره و راهنمایی در رسیدن به اهداف

چکيده

 

راهنمايي به معناي هدايت و ارشاد و اداره کردن به کار مي رود و هدف آن عبارت است از: آگاهي و بصيرت فرد در امور گوناگون که اين شناخت موجب نيل به کمال و معرفت گردد. اهداف راهنمايي مي تواند آني و غايي باشد. هدف آني،  رفع مشکل فعلي فرد در زمينه‌هاي گوناگون امور زندگاني است. و هدف نهايي، عبارت است از اين که،  فرد بتواند با دانش و کسب بينش، تصميمات عاقلانه و هوشياري بگيرد. راهنمايي انواع گوناگوني دارد:  از جمله، راهنمايي تحصيلي ـ حرفه اي ـ گروهي ـ سازش و انطباقي ـ فردي و اجتماعي. در اين مقاله، به بررسی نقش مشاوره و راهنمایی در رسیدن به اهداف خواهیم پرداخت و همچنین تعاريف مختلف راهنمايي, اهداف آني و غايي, انواع گوناگون راهنمايي در ابعاد آن، اصول ارتباطات انساني در راهنمايي، ضرورت راهنمايي در زندگي، راهنمايي و مشاوره تحصيلي، شغلي، مطالعه و يادگيري، و… پرداخته‌ايم.

مقدمه

در دنياي پيجيده متمدن امروزي، هيچ کس بي نياز از راهنمايي نيست. در جامعه کنوني که انسان‌ها با انواع استرس هاي شغلي و اضطراب‌هاي متعددي از جمله، مشکلات تحصيلي، مسکن، ازدواج، اشتغال و انواع رفتارهاي غيرطبيعي مواجه هستند، بايد بياموزند که چگونه با اين عوامل متعددي که گريبانگير آنان است، کنار بيايند و با شناخت بيشتر،  رفتارهاي خود را مطابق با الگوها و هنجارهاي اجتماعي تطبيق دهند تا بتوانند با ديگران روابط اجتماعي مطلوبي برقرار سازند.

امروزه نيز به دليل پيچيدگي جوامع بشري،‌  افراد به نحوي با مشکلات رواني خود و يا کساني که در ارتباط با آنان هستند، روبه رو هستند. کودکان و نوجوانان از اخلاق و برخورد والدين در رنج هستند و والدين از ناسازگاري، طغيانگري، پرخاشگري و رفتارهاي نابهنجار کودکان و نوجوانان خود ناراحت و غم و اندوه به سر مي برند. در مدارس، دانش آموزان زيادي وجود دارند که کم و بيش داراي مشکلات رواني مي‌باشند و معلمان و مديران هر روز با رفتارهاي نابهنجار آنان روبه رو هستند. در خانوداه‌ها بسياري  از همسران به دليل مشکلات رواني خود، همسر و يا هر دو، از زندگي آرام و لذت‌بخشي برخوردار نيستند و زمينه ناراحتي هاي فرزندان را نيز فراهم مي‌سازد.1

بنابراين، هر شخصي در ابعاد گوناگون زندگاني فردي احتياج به راهنمايي دارد. از اين رو،  در اين مقاله نکاتي پيرامون راهنمايي، انواع ، اهداف و روش‌هاي آن مورد بحث قرار گرفته است.

تعريف راهنمايي

راهنمايي که معني لغوي آن، هدايت و ارشاد و اداره کردن است، مفهومي گسترده دارد؛ پند و اندرز، مطالعه کتاب، جدول، مقاله و يا گوش دادن به يک سخنراني و خطابه را شامل مي‌شود. راهنمايي بصيرت فرد را در زمينه اي افزايش مي‌دهد و موجب شناخت فرد و نيل به درجات بالاتري از کمال و معرفت مي گردد.2

راهنمايي، کمک و ياري منظمي است به فرد، براي اين که استعداد هاي خود را در يابد، حالات خويش را منظم و متعادل سازد، قادر به حل مسايل و مشکلات خود شود، بتواند تصميم بگيرد، کار و شغل مناسب براي خود پيدا کند، براي رقابت آزاد و پسنديده تربيت شود، شايستگي و شرايطي را دارا گردد تا بتواند به بهترين وجه ممکن رشد يافته، به  کمال برسد.  راهنمايي شاگرد بدين منظور است که او بتواند افکار و تصورات واقعي درباره خود و در باب امکانات و موقعيت‌هايي که براي وي در دنيا وجود دارد به دست آورد وکمک شود تا هدف‌هاي واقعي و با ارزشي براي خود طرح‌ريزي کند و با خودرهبري، در راه نيل به اهداف خود پيش رود. در اين معني، راهنمايي عملي است که او دريابد، چگونه آدمي است، چه مي‌کند، بر او چه خواهد گذشت، چه خواهد شد.

بنابراين، مي‌توان گفت:  راهنمايي، کمک و ياري کردن به فرد است تا بتواند با علم و آگاهي، تصميمات درست بگيرد. از تعارف بالا اصول ذيل به دست مي آيد:

1- در تعاريف راهنمايي واژگان، کمک، ياري، همکاري، معاضدت و معاونت به چشم مي‌خورد. در راهنمايي، به پند و اندرز دادن اکتفا نمي‌شود. تحک‍م، خشونت فرمان دادن و امر کردن در کار نيست.

2- کمک کردن به فرد، نيازمند آن است که خصوصيات، امتيازات، معايب و محدوديت هاي او با وسايل علمي و به کار بردن فنون و روش‌ها و با کسب اطلاعات کافي شناخته شود. در اينجا تشخيص و تعيين ميزان هوش، استعداد، رغبت ها و معلومات و ساير خصوصيات دانش آموز پيش مي‌آيد. براي تشخيص اين خصايص، داشتن و يا استفاده کردن از وسايل علمي نظير تست ها، سئوال‌ها ، سياهه‌‌ها و رغبت سنج‌ها لازم است.

3-شناخت خويشتن در راهنمايي اصل مسلم است. فرد بايد محاسن و معايب خود را دريابد. از مايه و خميره ذاتي خود مطلع شود تا بيهوده خود را براي هر کاري مستعد نداند و نسنجيده دست به هر کاري نزند.

4-دادن اطلاعات درست به فرد و روشن کردن افکار و تصورات او در باب امکانات و موقعيت‌هايي که براي  او در جامعه وجود دارد، نقش موثري در راهنمايي دارد.

5-انتخاب راه و روش با خود فرد است؛ زيرا در راهنمايي به شخصيت افراد احترام گذارده مي‌شود و به توانايي و استعداد ذاتي و فطري او در انجام کارهاي معين اذعان مي شود. راهمايي با توجه به خصوصيات راهنمايي شونده، راه‌هاي گوناگون را برايش روشن مي سازد و او را ياري مي کند تا با آگاهي و روشن بيني، شخصا تصميم بگيرد و راه خويش را انتخاب کند.

6-درراهنمايي به آزادي فرد و اتکاي به نفس و قبول مسئوليت از طرف او احترام گذارده مي شود؛ زيرا اگر شخص را بالاجبار به تحصيل امري وادارند و يا به کاري بگمارند که بر خلاف ميل باطني اوست، آن را تحميلي بر خود مي داند و هنگام برخورد با مانع و مشکل، کوششي در رفع آن به عمل نمي‌آورد. هر گاه شخص با آزادي و اختيار و استقلال فکري و روشن بيني، راهي را انتخاب کند، در آن راه ثبات عمل، کوشش و جديت به خرج مي دهد. از موانع و مشکلات نمي‌هراسد، با خود رهبري پيش مي رود و در نتيکه، در او اتکاي به نفس واستقلال شخصي تقويت مي شود.3

7-راهنمايي محدود و منحصر به يک جنبه از زندگي نيست. راهنمايي شامل همه شئون زندگي فرد است. رشد رواني و بدني، پيشرفت در درس و تحصيل، حل مسايل و مشکلات فردي، اجتماعي، تحصيلي پيدا کردن شغل و کار مناسب و مسايل مربوط به ازدواج در حيطه راهنمايي قرار دارند.

نقش مشاوره و راهنمایی در رسیدن به اهداف

نقش مشاوره و راهنمایی در رسیدن به اهداف

اهداف راهنمايي و مشاوره

راهنمايي داراي دو هدف عمده است: يکي هدف آني و نزديک و ديگري، هدف غايي  و نهايي. هدف نزديک راهنمايي،  ياري کردن فرد است در حل مسايل زندگي و رفع مشکلات مادي و خانوادگي، انتخاب رشته تحصيلي، شغل و غيره. در همه اين موارد، راهنمايي با توجه به اوضاع و احوال مدرسه، جامعه، خصوصيات و کيفيات فرد به کمک و ياري شخص مي‌پردازد. در واقع، در اين مرحله، راهنمايي پيشگيري و علاج واقعه قبل از وقوع است؛ زيرا با شناخت فرد و آشنا ساختن او به فرصت هاي مناسب و موقعيت‌ها، موارد موفقيت يا عدم موفقيت را برايش روشن مي سازد و مانع مي‌شود که مساعي وقت، سرمايه مادي و معنوي خود را در راهي ناشناخته صرف کند.4

اما هدف غايي راهنمايي آن است که، آدمي خود بتواند با دانش و آگاهي به حل مسايل و مشکلات خويش بپردازد، در مراحل مختلف حيات و پيشامدهاي آن، تصميمات عاقلانه و هوشيارانه  اتخاذ نموده و هدف‌هاي با ارزشي براي خود انتخاب کند. بيهوده از شغلي به شغل ديگر نپردازد، از شاخه اي به شاخه ديگر نجهد. درواقع، هدف غايي راهنمايي، خودرهبري است. اين دو هدف، در حقيقت جدا از يکديگر نيستند. راهنمايي آني و نزديک، شرط لازم و مکمل راهنمايي غايي و خودـ رهبري است.

همواره در طول تاريخ، افراد بشر در طول زندگي خود با مشکلات و مسايل رواني و رفتاري زيادي مواجه و براي حل آنها، به رهبران و دانشمندان ديني، معلمان، مشاوران و راهنمايان مجرب و متخصص  مراجعه مي‌کرده‌اند. امروزه، بيش از گذشته، مردم به مشاوره و راهنمايي نيازمندند؛ زيرا نظر به تنوع نيازهاي اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي رواني عاطفي و … افزايش روزافزون افراد نيازمند  راهنمايي و مشاوره، مسايل رواني و رفتاري، پيچيده‌تر گرديده و جلوه‌هاي بيش‌تري پيدا کرده است. با اين حال،  مراجعه به مشاوران به دليل فقر، کمبود وقت، و يا تعداد کم مشاوران مجرب و يا اشغال آنان براي همگان ميسر نيست.

هدف از مشاوره، شناخت توانايي‌ها و استعدادهاي بدني، رواني، عاطفي، عقلي، اجتماعي، اخلاقي افراد و کمک به رشد همه جانبه آنها و پيشگيري از ابتلاي آنان به مشکلات رواني است. مشاوره و کارشناسان روان درماني سعي مي‌کنند، چگونگي زندگي مفيد و خالي از مشکل را به افراد بياموزد و از آنان شخصيتي بسازد که بتواند به خوبي با خود، ديگران و محيط، تعامل نموده، و به هدف‌هاي عالي تعليم و تربيت و به حيات و زندگي واقعي نايل شوند. خداوند در قرآن مي فرمايد؛«يا ايها الذين امنو استجيبوا  لله و للرسول اذا دعاکم لما يحيکم…» اي مومنان! خدا و رسول (ص) را اجابت کنيد (و به راهنمايي ها و ارشادهاي اولياي دين عمل کنيد)، ايشان شما را به آن چه باعث حيات شما در آن است، راهنمايي مي‌کنند.)(انفال:24)

راجرز معتقد است که هدف اصلي اکثر حرفه‌هاي ياري دهنده، که مشاوره و راهنمايي هم جزء آن است، اين است که رشد شخصي را افزايش دهند و رشد رواني فرد را به جانب يک بلوغ اجتماعي تعالي بخشد.5

ريشه و منشأ مشکلات 

يکي از مباني نظري و از جمله فلسفه مشاوره،  از ديدگاه اسلامي اين است که اکثر مشکلات، به ويژه مشکلات رواني از خود انسان و تعامل‌هاي او برمي خيزد. در مشاوره ديني، علل گرفتاري‌ها و مسايل رواني، درخود افراد و سابقه زندگي آنان جستجو مي‌گردد و در اين جستجوگري است که،  افراد به خود شناساي رسيده و به نقاط قوت و ضعف خود پي مي‌برند. بينش‌هاي صحيح را از افکار و باورهاي نادرست تشخيص مي‌دهند و در مورد خود، عقايد و ايمان و رفتارهاي معقول و انساني به بصيرت مي‌رسند و با مشکل شناسي، به مشگل گشايي مي‌پردازند.

در حقيقت، از نظر مشاوره اسلامي، همان طور که دردها و مشکلات از خود فرد ناشي مي شود، درمان ها و راه حل‌ها نيز از خود آنان خواهد بود. اميرالمومنين حضرت علي (ع) مي فرمايد: «دواک فيک ولا تشعر و دائک منک و تستنکر» اي انسان! درمان تو (و از خود تو) است و خود نسبت به آن اگاه نيستي و درد تو در خود تو (و از خود تو ) است و تو آن را نمي داني.

از سوي ديگر، مي‌توان گفت: بسياري از مشکلات رواني و اجتماعي مردم، ريشه در ساختار اجتماعي آنان دارد.  هر يک از جوامع مختلف، مشکلات  خاص خود را دارد. رفع ريشه‌اي  اين گونه مشکلات، بدون اصلاح ساختارهاي اجتماعي و صرفا با مشاوره و روان درماني افراد امکان پذير نيست.  درعين حال، بايد توجه داشت‌که،

اولا، بسياري از مشکلات رواني افراد ريشه در زندگي شخصي آنان دارد. انتظار اين است که، مشاوران و درمانگران رواني مشکلات را در همين محدوده حل نمايند.

ثانيا، مشکلات رواني، اجتماعي زيادي وجود دارند که مشاوران به حل آنها مي‌پردازند و اين خود زمينه اصلاح‌هاي بنيادي اجتماعي را فراهم مي سازند.

ثالثا، مي‌توان تا حدودي فشار و مشکلات اجتماعي و تأثير آنها را بر روان افراد از بين برد و يا دست کم کاهش داد و يا  از بروز و ازدياد و شدت مشکلات رواني پيشگيري کرد تا افراد از زندگي آرامي برخوردار باشند.

بنابراين، نبايد پنداشت که اگر اصلاح اجتماعي از ناحيه مصلحان اجتماعي صورت نگيرد، مشاور، راهنما، معلم و مربي نقشي در اصلاح رفتارهاي افراد ندارند، بلکه حتي ممکن است مشکلات را صد چندان نمايند؛ زيرا مي‌توان درمان  با شيوه‌هاي مشاوره‌اي و روان درماني را نوعي تخدير و حتي به نفع وضع موجود تلقي کرد. اين تصور کاملا نادرست است؛ زيرا کار مشاور و روان درمانگر، زدودن قيد و بندها و اسارت‌هاي شناختي، رواني و رفتاري است که خود زمينه  اصلاح جامعه را فراهم مي گردد.

اصولا جريان مشاوره، مجموعه‌اي از تعاملات در محدوده يک اصل واقعي و ارزشي است که گرفتاري‌ها و رفتارهاي يک شخص، ديگران را تحت تأثير قرار مي‌دهد و به اصلاح رفتارهاي آنان منتهي مي‌شود. به عبارت ديگر، مشاوره شامل مهارت‌هايي است که اصول تربيتي و اخلاقي مهمي بر آن حاکم است و حتي گفته شده: «مشاوره ضرورتا يک کار اخلاقي است» بنابراين، مشاوره نوعي تعليم و تربيت است و در پيش‌گيري از بروز مشکلات رواني، عاطفي، اجتماعي، اخلاقي و اصلاح افراد در جامعه، نقش اساسي را ايفا مي کند.

انواع راهنمايي و مشاوره

راهنمايي و مشاوره در عرصه هاي گوناگون، به تناسب نوع مشکلات فرد، مطرح مي شود. در ذيل به چند نمونه اشاره مي شود؛

1-راهنمايي تحصيلي

هدف از اين نوع راهنمايي، کمک کردن به دانش آموز و دانشجو در انتخاب دروس يا رشته‌هاي تحصيلي، اطلاع از مقررات مدرسه، دانشگاه، آگاهي از مقررات امتحاني، بر طرف کردن مشکلات درسي و هر مسئله و مشکلي که ممکن است در کلاس درس و يا محيط تحصيلي براي دانش آموز و يا دانشجو پيش آيد.

2-راهنمايي حرفه‌اي

اين نوع مشاوره در زمينه انتخاب شغل، حرفه و کار کاربرد دارد.  بديهي است افراد را بايد به مشاغلي هدايت کرد که استعداد و سوابق و تجارب لازم را براي آن داشته باشد. جنبه ديگر هدايت حر فه‌اي، آگاه کردن افراد از امکانات و موقعيت هاي شغلي در دنياي اوست.6

3-راهنمايي گروهي

اين نوع مشاوره، به ارشاد گروهي کساني مي پردازد که مشکلات مشابه دارند.  مانند آگاه کردن آنان از مقررات بهداشتي، مقررات آيين نامه‌هاي امتحاني، رعايت اصول ايمني، تشکيل کنفرانس‌هاي عمومي، به منظور اطلاع شاگردان از امکانات تحصيلي و شغلي آينده و نظاير آن.

4-راهنمايي سازشي يا انطباقي

در اين روش، راهنما به سازش و منطبق کردن فرد با خويشتن، دوستان، اطرافيان و يا محيط مي پردازد. راهنمايي سازشي، گاهي بسيار آسان است؛ نظير آشنا کردن فرد با موقعيت‌ها و فرصت‌هايي که براي او هست و گاه بسيار مشکل و سخت. چه بسا برخي افراد به علل گوناگون رواني، مادي، خانوادگي و نظاير آنها نمي‌توانند با محيط يا خانواده و دوستان خود سازش پيدا کنند. بديهي است تشخيص اين نوع مشکل، امري است دقيق و دشوار و احتياج به اطلاع کافي  از فنون روان شناختي و مخاطب شناسي دارد. گاهي نيز سازش دادن از عهده راهنما خارج است. در اين صورت، راهنما بايد از افراد متخصص و روان پزشکان کمک بگيرد و يا فرد را به مراکزي که براي اين نوع بيماري رواني وجود دارد، ارجاع دهد.

5-راهنمايي فردي

اين شيوه، اختصاص به ارشاد و هدايت در مسايل فردي و مشکلات شخصي دارد. نظير مشکلات مادي، خانوادگي، سازگار ساختن فرد با دوستان و  همکلاسان و …

6-مشاوره اجتماعي

راهنمايي و مشاوره در اين بخش به مسايل اجتماعي اختصاص دارد. افراد و اشخاص، اعم از دانش آموز يا کارمند، کاسب، تاجر و غيره مي‌توانند هنگام گرفتاري‌ها و مشکلات اجتماعي، به مراکزي که اختصاص به اين نوع مشاوره‌ها دارد، مراجعه کنند و با افراد متبحر و متخصص، که در اين مراکز به کار اشتغال دارند، به مشورت بپردازد.

اصول ارتباطات انساني در راهنمايي

امروزه کار کردن با ديگران، به خصوص در دنياي کنوني که سرشار از انسان هاي دمدمي مزاج و زود رنج است، شيوه مراوده خاصي را مي طلبد. هنگام برخورد با مردم، بايد به خاطر داشت که هميشه با انسان هاي منطقي طرف نيستيد، بلکه ممكن است شما با افراد احساساتي و موجوداتي که سرشار از تبعيض، روحيات پيشداوري و متعصب، مغرور و خودبين دست بگيربان باشيد. در اينجا به برخي از قوانين اصلي ارتاطات انساني، که در راهنمايي نقش موثري دارد، مي پردازيم.

الف) صدا زدن افراد با نام کوچک؛

اين خوشايند ترين صدا براي گوش هر کسي است. وقتي نام فردي را به کار مي بريد، در حقيقت پيام خود را به صورتي اختصاصي براي شخص او ارائه مي دهيد. هم چنين علاقمندي و ميزان اهميت شما را نسبت به فرد مي رساند. اين يک ابزار ساده براي کاستن از جبهه گري هاي شخص مي باشد؛ چرا که يک نوع وجه ضمان و تعهد به وجود مي آورد. جملات خود را بر اسامي افراد آميخته و با سئوالاتي نظير، علي، امروز خوب هستي؟ آغاز کنيد.

ب ) پذيرش اشتباه خود؛

شايد تصور کنيد اگر اشتباهي که مرتکب شده ايد را بگردن بگيريد، اعتبار خود را از دست خواهيد داد. اين کار درست نيست. اعتراف به اشتباهات يکي از اعمال ستوده است؛ چون اندک افرادي مبادرت به آن مي نمايند. بياموزيد که چگونه تکبر و خودخواهي را کنار گذاشته و بپذيريد که کامل نيستيد. فقط در اين کار زياده روي نکنيد. مثلا لازم نيست با عذرخواهي هاي فراوان در جلسات اقدام به بيان اشتباهات خود نمايي. بدن منظور، يک جمله من اشتباه کردم و متوجه آن مي شوم، کفايت مي کند.

ج ) احترام به ديگران؛

معمولا افرادي که خود را عقل کل مي دانند، به نظر مي رسد اين گونه فکر مي کنند که هيچ کسي جز خودشان قادر به انجام صحيح امور نمي باشند. جزو اين گروه از افراد نباشيد. به قابليت هاي ديگران اعتماد کنيد. در واقع، به آنها در انجام دادن کارها به بهترين وجه ممکن اطمينان داشته باشيد. اين به معناي داشتن انتظارات بيش از حد نيست. باور داشتن يک فرد او را تشويق به انجام کارها با حداکثر توان نموده و از نااميدي جلوگيري به عمل مي آورد. پيامخبر اکرم (ص ) فرمود: « اذا اشار عليک العاقل الناصح فاقبل» وقتي فرد عاقل خيرخواه به تو مشاوره داد، قبول کن.7

د) تمجيد از ديگران؛

فقط نگوييد خوب بود. در مورد تعريف خود صريح بوده و نشان دهيد که در مورد آنچه فرد در حقيقت انجام داده، آگاهي داريد. مثلا،« شما خيلي خوب جلسه را اداره کرديد، به خصوص وقتي همه از مسير موضوع اصلي منحر شده بودند.» در عين حال، سعي کنيد به ندرت و فقط زماني که واقعا نياز است، انتقاد نماييد . انتقاد را طوري بيان کنيد که مانند يک نصيحت سازنده از طرف دوستي قابل اعتماد در نظر گرفته شود.

ه) دقت در گفتار؛

اگر تصميم پيگيري کاري را نداريد، نگوييد که آن را انجام خواهيد داد. اعتبار شما ارتباطي تنگاتنگي با کلامتان دارد. اگر به قول خود عمل نکيند، در مورد کارهاي بزرگ به شما اعتماد نشده و در نتيجه، پيشرفتي نخواهيد کرد. امام صادق (ع ) مي فرمايند: «ان يکون صديقا مواضيا» يکي از شروط مشاوره اين است که، صادق و با محبت باشد.8

و) قدرداني از ديگران؛

اگر فردي لطفي در حق شما کرد و يا براي انجام کاري براي شما از خواسته خود گذشت، مطمئن باشيد که به اين سعي و تلاش آگاه شويد. شما به خودي خود مستحق لطف نبوده و کسي به شما بدهکار نيست. اگر مورد لطف واقع شديد، تشکر نموده و در عوض، مقابله به مثل کنيد. پيامبر اکرم(ص ) فرمود: «با پرهيزگاراني که آخرت را بر دنيا و کارهاي شما را بر مصلحت خود ترجيح مي دهند و ايثار مي کنند مشورت نماييد.» 9

ز) تفکر منطقي؛

هرگز تصور نکنيد که ديگران سخنان شما را مساعد و ارزشمند تلقي خواهند کرد. برخي افراد به صورت طبيعي، تک تک کلماتي را كه شخص بيان مي کند،براي يافتن يک رودررويي شخصي مورد جستجو قرار مي دهند. شما نمي توانيد اين گونه افراد را تغيير دهيد، اما قادريد نزد آنها حرف هاي خود را با دقت سازمان دهي نماييد. پيش از صحبت کردن فکر کنيد و مطمئن شويد که هيچ ابهامي که موجب سوء تعبير شود، در سخنان شما وجود ندارد. هم چنين مي توانيد سعي كنيد در جمع نقطه نظرات خود را بيان نماييد تا از بروز سوء تفاهمات ممانعت به عمل آيد. ممکن است عميقا اعتقاد بر حقانيت خود داشته باشيد، اما متوجه گرديد که ديگران به همين منوال درباره عقايد و باورهاي خود مي انديشند. شما بايد نظرات ديگران را محترم شمرده و ببينيد چرا آنان اين گونه فکر مي کنند. به جاي مشاجره، از ديگران بخواهيد در مورد مواضع شان توضيح دهند. مجبور نيستيد موافقت کنيد، اما مي توانيد بگوييد، من متوجه هستم شما چه مي گوييد. در قرآن کريم مي خوانيم:«کساني که به سخن گوش مي دهند و از بهترين آن پيروي مي کنند، ايشان هستند که خد هدايتشان کرده و اينان خردمندند.») زمر: 18)

ح ) بخشش نمودن؛

گاهي  مواقع، بدون اينکه از شما درخواست شود به ديگران کمک کنيد گفتن جمله«کمک لازم نداريد؟»، يک تأثير دوگانه در پي دارد. ابتدا، شما ديگران را تشويق به از خود گذشتگي نموده و در نتيجه، محيط کاري مثبت تري اين جا خواهد شد. هم چنين براي خود لطفي متعاقب را خريداري مي کنيد؛ چرا که مهرباني هميشه به شما باز مي گردد.

ط) تواضع و فروتني

تلاش هاي آشكاري براي تحت تأثير قرار دادن همکاران و اشخاص مافوق، نتيجه عکس به همراه خواهد داشت. هيچ کس آدم خودنما را دوست ندارد. اگر مي خواهيد کمالات شما توسط ديگران تصديق شود، کافي است تمرين بردباري بيشتري نماييد. کاميابي هاي شما زماني مصداق واقعي پيدا مي کند که اجازه دهيد ديگران خود متوجه آنها گردند، نه اين که مرتب صحبت از آن به ميان آوريد. مشاوره به عنوان کسي که مورد اعتماد مردم و محرم اسرار آنان است ، مي بايست رازداري را در حد اعلاي آن رعايت نمايد.

ي) راز داري؛

حضرت علي (ع) مي فرمايند: «المتثار موتمن»، مشاور امانت داري است و کسي که امانت دار باشد، در امانت خيانت نمي کند و راز افراد را فاش نمي سازد.10

ل) خودباوري؛

بي شک هر گاه ظرفيت ها و توانايي هاي خود را شناختيم، براي آنها ارزش قايل مي شويم و از آنها به عنوان ابزاري براي رسيدن به اهداف متعالي خود استفاده خواهيم کرد. براي لذت بردن از زيستن بايد تصويري زيبا و شفاف از تابلوهاي هزار رنگ زندگي در ذهن خود ترسيم کنيم و خود را شايسته بدانيم که مي توان به شکلي مطلوب زيست. بايد كسي باشيم که «خود» دوست مي داريم، «خودي» که به آن ايمان و اعتقاد داريم. اگر بتوانيم به تصوير ذهني مان افتخار کنيم، اعتماد به نفس به دست آورده و به بهترين نتايج خواهيم رسيد.

ضرورت راهنمايي در زندگي

نياز انسان به راهنمايي و مشورت با ديگران در تصميم گيري، انتخاب و به کار گيري راه حل هاي مناسب در زندگي، بر کسي پوشيده نيست . به خصوص در سنيني که فرد تاچار به انجام انتخاب هاي مهمي است. مسلما چنين مشاوره ها و راهنمايي هايي کمک شايان توجهي در اقدامات درست و مناسب او خواهد داشت و از خطا رفتن راه ها و تصميمات انتخابي جلوگيري خواهد نمود. بيشتر عدم موفقيت ها، شکست و در نيمه راه ماندن ها، ناشي از عدم داشتن اطلاعات کافي در زمينه موضوع و انجام انتخاب هاي نادرست است. از اين رو، چنان چه انجام مشاوره درزمينه هاي مختلف، مثل مشاوره ازدواج، مشاره در شرايط بحراني، مشاوره شغلي و غيره اهميت دارد، در زمينه تحصيلي نيز حايز اهميت فراوان است. حضرت علي (ع) فرمودند: «من مشاور دوي الالباب دل علي الرشاد» کسي که با صاحبان فرد مشاوره کند به سوي رشد (سعادت) هدايت مي شود.11

الف) راهنمايي و مشاوره تحصيلي

مشاوره تحصيلي به دانش آموزان کمک مي کند تا ويژگي ها و استعدادهاي خود را بهتر بشناسند و به شرايط و خصوصياتي که يا توجهي به آنها نداشته اند و يا ميزان توجه به آنها کمتر بوده است، با دقت بيشتري نگاه کنند. علاوه بر اين، اطلاعات آنها را در زمينه هاي مختلف تحصيلي بالاتر بوده و در صورت وجود نواقصي در عملکردشان، آنها را شناسايي کرده و راه حل هايي براي رفع نواقص ارايه مي کند. به اين ترتيب، دانش آموزان مي توانند عملکرد بهتري نسبت به قبل در زمينه درسي داشته باشند. انتخاب هاي مفيدي انجام دهند و اشکالات احتمالي را رفع نمايند.

ب) راهنمايي تحصيلي براي والدين

درامر تحصيل فرزندان، خانواده و والدين نقش به سزايي دارند. به طوري که عامل خانوده از عوامل مهم در زمينه پيشرفت تحصيلي دانش آموز يا وقوع افت تحصيلي است. انگيزه ها و علايق تحصيلي دانش آموز در خانواده شکل مي گيرد و به آن جهت داده مي شود و مسيري براي هدايت آن فراهم مي شود. خانواده سرعت دانش آموز را در رسيدن به اهداف تحصيلي تنظيم مي کند. خانواده بدون انگيزه، بدون اطلاع و غير فعال، موجب کاهش سرعت دانش آموزان با استعداد مي شوند. از اين رو، در فرايند مشاوره تحصيلي، لزوم انجام مشاوره با والدين ضرورت و اهميت خاصي پيدا مي کند. لذا به نظر مي رسد، والدين و به طور کلي خانوده نيز اطاعات کافي از ويژگي ها و استعدادهاي فرزندان، اطلاعات بيشتري در زمينه هاي تحصيلي کسب کنند و کمک ها و ياري هاي مفيدي براي فرزندان دانش آموز خود فراهم کنند.12

ج) راهنمايي شغلي و انتخاب رشته تحصيلي

گاه انتخاب هايي که دانش آموزان در زمينه رشته ها و مشاغل انجام مي دهند، عاري از هرگونه دليل منطقي و اطلاعات مناسب است. معيارهايي که دانش آموزان در چنين مواردي براي انتخاب هاي خود برمي گزينند، ملاک هايي کاذب و نامناسب است. مثل انتخاب رشته رياضي فيزيک به خاطر وجهه اجتماعي آن، يا به خاطر چشم همچشمي و يا به خاطر دنباله روي از يک دوست و يا همراه با او بودن درطول تحصيل. چنين انتخاب هايي به احتمال زياد محکوم به شکست خواهند بود. شکست يا در مرحله سال هاي دبيرستان به صورت کاهش نمرات، عدم موفقيت در کنکور و در سنين بالاتر در انتخاب رشته در زمينه انتخاب رشته تحصيلي. مشاوره از آن جهت ضرورت مي يابد که، اهميت چنين انتخاب هايي به دانش آموز گوشزد شود تا او ملاک هاي مناسبي براي تصميم هاي خود اتخاذ کند و از احتمال شکست خود درآينده پيشگيري نمايد.13

د) راهنمايي درزمينه جلوگيري از افت تحصيلي

برخي دانش آموزان به خاطر شرايط ويژه اي که دارند، بيتشر در معرض افت تحصيلي هستند. برخي از علل افت تحصيلي اين دانش آموزان به عوامل بيروني مثل خانواده، مدرسه و … مربوط مي شود. و برخي از علل، علل فردي هستند مثل انگيزه خود دانش آموز، روش هاي مطالعه و برنامه ريزي، علايق و استعداد ها و غيره. مشاوره تحصيلي براي اين دسته از دانش آموزان اهميت بسزايي دارد. در جريان مشاوره تحصيلي به اين دانش آموزان کمک مي شود علت افت ها و شکست هاي خود را بشناسند و با راهکارهايي آشنا شوند که به آنها در رفع آن علت ها و يا کاهش تأثير آنها در مسايل تحصيلي شان کمک مي کنند. انجام چنين مشاوره هايي مي تواند با احياي نيروهاي بالقوه فرد، او را در تمام مسير تحصيلي اش همراهي کند. حضرت علي (ع) درباره ارزش فرصت هاي زندگي مي فرمايند:«حاصل از دادن فرصت ها، غم و اندوه است.»14

ه) راهنمايي جهت مطالعه صحيح

برخي دانش آموزان و خانواده هاي آنان مايلند عملکرد بهينه خود را در زمينه تحصيل بهبود بخشند. اين دانش آموزان ممکن است دانش آموزاني متوسط و يا بالاتر باشند. به هر حال، تمايل دارند روش هايي را بياموزند و اطلاعاتي مناسب، مفيد و عملي کسب کنند که کارآيي آنها را در زمينه تحصيل بالا ببرد. مشاوره تحصيلي چنين راهکارهايي را براي افراد فراهم مي سازد و بر احتمال موفقيت آنان در سطح پيشرفته تر مي افزايد.

و) راهنمايي تحصيلي دانش آموزان استثنايي

درصد کمي از دانش آموزان در گروه دانش آموزان استثنايي قرار دارند. از لحاظ علمي دانش آموزان استثنايي ضامل دانش آموزاني مي باشند که معلوليت هايي در زمينه هاي مختلف جسمي مثل شنوايي، بينايي و يا هوشي دارند. لزوم مشاوره تحصيلي براي اين دسته از دانش آموزان نيز به شدت احساس مي شود. به اين دليل که، آنان و خانواده هايشان نيازمند اطلاعات بيشتري در ارتباط با آينده تحصيلي و شغلي آنها هستند. در مورد اين دسته از دانش آموزان نيز با بررسي توانايي هاي آنان در مورد شغل و تحصيلات آنها تصميماتي اتخاذ مي شود. چنين دانش آموزاني با توجه به ضرورت اين که زودتر از بقيه دانش آموزان بايد حرفه و مهارتي را بياموزند، احتياج مبرمي به مشاوره تحصيلي دارند.

ز) راهنمايي تحصيلي تيزهوشان

افراد تيز هوش قشر پرنيرو و قابل توجهي براي دست اندرکاران تعليم و تربيت و جامعه هستند. سرمايه گذاري و استفاده از انواع خدمات مشاوره اي در کنار ساير امکاناتي که براي آنان در مدارس ويژه فراهم مي آيد ضرورت دارد. از دست رفتن چنين نيروهايي به خاطر انتخاب ها و تصميمات نادرست زيان هاي قابل توجهي به بار خواهد آورد.

امروزه در غالب کشورهاي جهان، راهنمايي به عنوان يکي از جنبه هاي اساس آموزش و پرورش در تمام مدارس مورد تأکيد مي باشد. خدمات راهنمايي در قالب آموزش و پرورش به عنوان يک امر تسهيل کننده به شمار مي رود تا دانش آموزان و معلمان را ياري کنند تا عواملي را که مانع يادگيري و نيل به هدف هاي آموزش و پرورش است از سر راه بردارند تا نيل به هدف هاي تربيتي ممکن شود.15

مدرسه نه تنها جوانان و کودکان را براي زندگي در دنياي امروز تربيت مي کند، بلکه مي کوشد تا آنها را براي حل مسايل آينده آماده سازد. کارکنان راهنمايي سعي مي کنند هر يک از دانش آموزان را به عنوان فردي که شخصيتي ويژه خود دارد و از ديگران متمايز است، بشناسند و به معلمان در شناخت بهترآنان ياري کنند.

منابع و ماخذ


  1. رژه سخال، اصول راهنمايي در آموزش و پرورش ، ترجمه علي محمد کاردان، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چ پنجم، 1382)، ص 66

  2. عبدالله شفيع آبادي ، فنون و روش‌هاي مشاوره ،(تهران: نشر ترمه، 1372)، ص 25

  3. يوسف اردبيلي، اصول و فنون راهنمايي و مشاوره در آموزش و پرورش ،(تهران: انتشارات بعثت، 1381)،ص 36

  4. علي رضا صافي پور، اصول و فنون راهنمايي و مشاوره در دوره هاي‌ تحصيلي،( تهران: انتشارات مهرگان،‌1350ص 23)

  5. . قاسم قاضي، زمينه مشاوره و راهنماي، (تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1366)، ص 3

  6. . حسين بيرجندي، اصول و روش هاي راهنمايي و شماوره،(تهران: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامي،1371)،‌ چ پنجم، ص 42

  7. . محمد باقر مجلسي، ج 72، ص 102

  8. . محمد باقر مجلسي، ج 72، ص 102، ح 30

  9. . پيشين ، ص 103، ح 33

  10. .  محمد باقر مجلسي، بحارالانوار ، ج 72، ص 101، باب 48، ح 22

  11. . مجلسي، ص 102، ب 48، ح 27

  12. . شرترز، اصول راهنمايي ، ترجمه علي شريعتمداري، ص 433.

  13. .  عبدالله شفيع آبادي ، فنون و روش‌هاي مشاوره ، ص 18

  14. . ري شهري، ميزان الحکمه، ج 3، ص 2399.

  15. . قاسم قاضي، زمينه مشاوره و راهنمايي، ص 106

  حسين کريميان

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شدخانه های ضروری نشانه گذاری شده است. *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>